Eraikina

Tolosako Alde Zaharreko bihotzean, Benta ostatu bat baino askoz gehiago izan zen. Ipuin fikziozkoen arabera, XIX. mendean, harri-hormek poesia eta musikaren inspirazio bilakatu zutenentzako aterpe bihurtu zuten. Tokiko kronikek diote eraikinaren azpiko biltegian bilera klandestinoak egiten zirela Lehen Gerra Karlistaren garaian, kausa liberalaren aldekoen artean informazioa partekatzeko leku estrategiko gisa.

XX. mendearen hasieran, Benta aldaketa esanguratsua bizi izan zuen. Espazioa kudeatzen zutenek bigarren solairuan antzerki txiki bat gehitu omen zuten, "Benta Aretoa" izenez ezaguna. Bertan, komunitatea elkartzen zen zarzuelak, antzerki lanak eta kultur eztabaidak gozatzeko. Gerraostean, eraikina erabilerarik gabe geratu zen, baina 1970eko hamarkadan kolektibo kultural batek berreskuratu zuen, komunitatearen dinamizazio zentro bihurtuz, Tolosako ondarea berreskuratzearen eta erresistentziaren sinbolo gisa.